Δυσλεξία

Δυσλεξία

Τι είναι η δυσλεξία

Η δυσλεξία έχει οριστεί από τη Διεθνή Ομοσπονδία Νευρολογίας ως μια νευρολογική διαταραχή η οποία εμφανίζεται στην παιδική ηλικία και επηρεάζει το γραπτό λόγο του παιδιού κι όχι τον προφορικό.

Είναι ένα σύνδρομο το οποίο καθορίζεται από τη δυσκολία της εκμάθησης του γραπτού λόγου και πιο συγκεκριμένα της ανάγνωσης, της γραφής κα της ορθογραφίας. Ως πάθηση του εγκεφάλου, ένα άτομο μπορεί να είναι δυσλεκτικό ακόμα κι αν έχει κανονική ή υψηλή νοημοσύνη, επαρκή σχολική εκπαίδευση, τα κατάλληλα κοινωνικό-πολιτικά ερεθίσματα και ευκαιρίες.

Από που προέρχεται η δυσλέξια

Η δυσλεξία είναι έμφυτη και σε πολλές περιπτώσεις είναι κληρονομική. Υπάρχουν δύο είδη δυσλεξίας; η εξελικτική και η επίκτητη.

Η εξελικτική δυσλεξία υπάρχει από τη γέννα και αναγνωρίζεται κατά το διάστημα που το παιδί μαθαίνει να διαβάζει και να γράφει. Η επίκτητη δυσλεξία είναι συνέπεια κάποιου τραυματισμού στον εγκέφαλο ή νευρολογικής ασθένειας σε οποιαδήποτε ηλικία του ατόμου

Η δυσλέξια ως μαθησιακή δυσκολία

Η δυσλεξία είναι η πιο συχνά εμφανιζόμενη μαθησιακή δυσκολία.

Μελέτες έχουν δείξει ότι  το 5%-17% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από δυσλεξία ή κάποια άλλη αναγνωστική δυσκολία. Αναλόγως με τη χώρα το ποσοστό των δυσλεξικών ατόμων αλλάζει και στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό ανέρχεται γύρω στο 4%-6%.

Αυτά τα ποσοστά μπορεί να είναι ακόμα μεγαλύτερα, καθώς υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις παιδιών που έχουν δυσλεξία, αλλά δεν έχουν διαγνωστεί.

Ο λόγος για αυτό είναι ότι δεν υπάρχει σωστή ενημέρωση για τη δυσλεξία και τις άλλες μαθησιακές δυσκολίες. Έτσι, οι γονείς μπορεί να αδυνατούν να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα και να αποδεχτούν ότι το παιδί τους αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δε στη δυσλεξία παγκοσμίως, αποτελεί το γεγονός ότι τα ποσοστά διάγνωσής της εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να είναι πολύ χαμηλά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά από προβλήματα, τόσο του ίδιου του ατόμου που πάσχει από δυσλεξία, όσο και της κοινωνίας που ζει το άτομο αυτό.

Τα συμπτώματα της δυσλεξίας, πότε εμφανίζονται

Τα πρώτα σημάδια της δυσλεξίας εμφανίζονται συνήθως σε μικρή ηλικία και σχετίζονται άμεσα με την ανάγνωση.

Συγκεκριμένα, ένα άτομο με δυσλεξία παρουσιάζει μεγάλη δυσκολία στην αναγνώριση και αποκωδικοποίηση λέξεων, στην κατανόηση του κειμένου, στη φωνολογική επεξεργασία, στην ορθογραφία και στην αριθμητική.

Τα άτομα με δυσλεξία αρχίζουν να εμφανίζουν συμπτώματα από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Κάθε άτομο παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά και για αυτό δεν μπορούμε να πούμε ότι κάποιος πρέπει να έχει όλα τα συμπτώματα για να διαγνωσθεί με δυσλεξία.

Η ηλικία, επίσης, παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς ένα παιδί στην προσχολική ηλικία θα έχει διαφορετικά συμπτώματα από ένα παιδί στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού. Καθώς ένα άτομο μεγαλώνει, μπορεί να μάθει να διαβάζει και να γράφει με μεγάλη ευχέρεια. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να μη φαίνονται οι αναγνωστικές δυσκολίες, αλλά αυτό δε σημαίνει πως δε θα εμφανίζονται κάποια άλλα χαρακτηριστικά.

Δυσλεξία: πως να την αναγνωρίσεις στο παιδί σου

Τα παιδιά με δυσλεξία παρουσιάζουν μεγάλες δυσκολίες στην εκμάθηση του γραπτού λόγου και η επίδοσή τους στο σχολείο δεν είναι καλή, ακόμα κι όταν καταβάλουν αρκετή προσπάθεια.

Η αναγνωστική τους ικανότητα είναι προβληματική, καθώς διαβάζουν αργά, συλλαβίζουν περίπου κάθε λέξη, δεν έχουν ροή και χάνουν τη σειρά στο βιβλίο.

Επιπλέον, μπορεί καθώς διαβάζουν να συγχέουν λέξεις, να αντικατασταθούν, να προσθέτουν ή να παραλείπουν γράμματα και συλλαβές. Σε κάμποσες περιπτώσεις σε μικρές ηλικίες, ένα παιδί με δυσλεξία καθυστερεί να μάθει τη σχέση μεταξύ ενός γράμματος και του ήχου του σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά. Εκτός από αυτό, σε μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού ένα παιδί που έχει παρουσιάσει και άλλες δυσκολίες, μπορεί να αδυνατεί να αναγνωρίσει προθέματα και ρίζες λέξεων που είναι βασικά για να καταλάβει ένα παιδί πως λειτουργεί ο γραπτός λόγος και να μην κάνει λάθη στην ανάγνωση και την ορθογραφία.

Όσον αφορά τη γραφή τους, τα παιδιά με δυσλεξία παρουσιάζουν καθρεπτική γραφή. Η καθρεπτική γραφή είναι όταν τα γράμματα και οι αριθμοί έχουν αντίθετη κατεύθυνση από την κανονική και βασίζεται σε προβλήματα στην οπτική αντίληψη. Για αυτό το λόγο, τα δυσλεκτικά παιδιά μπορεί να μπερδεύουν το γράμμα ε (έψιλον) με τον αριθμό 3 Τα λίγο μεγαλύτερα παιδιά του δημοτικού, συνήθως κάνουν αρκετά λάθη ορθογραφίας, ακόμα και σε λέξεις που τις έχουν διδαχθεί πολλές φορές, και μπορεί να γράφουν την ίδια λέξη με διαφορετικούς τρόπους στην ίδια σελίδα. Επίσης, δείχνουν να έχουν δυσκολία στον τονισμό των λέξεων, δε χρησιμοποιούν σωστά ή και ξεχνούν τα κεφαλαία γράμματα και τα σημεία στίξης και κάνουν αρκετά συντακτικά λάθη. Το γραπτό τους είναι δυσανάγνωστο και ακατάστατο, με πολλές μουτζούρες.

Λόγω της δυσκολίας τους με το γραπτό λόγο, τα παιδιά αυτά αποφεύγουν να διαβάσουν φωναχτά κείμενα και να συμμετέχουν σε σχολικές εργασίες και παρουσιάσεις. Η αυτοπεποίθηση τους είναι αρκετά χαμηλή και προσπαθούν να διαβάζουν και να γράφουν όσον το δυνατό λιγότερο. Αν και θέλουν να προσπαθούν και να είναι καλοί στα μαθήματα τους, τα παιδιά με δυσλεξία φοβούνται την αποτυχία και τα παρατάνε πολύ εύκολα.

Θεραπεύεται η δυσλεξία;

Η δυσλεξία δεν είναι κάποιο είδος ασθένειας που καλούμαστε να θεραπεύσουμε, αλλά μια δυσκολία που ο ίδιος ο μαθητής και μετέπειτα ενήλικας μαθαίνει να διαχειρίζεται. Η λέξη κλειδί είναι ο χρόνος. Ο χρόνος που βοηθάει το άτομο να αναπτυχθεί σωστά και χωρίς μαθησιακά κενά, αλλά και να αφήσει πίσω αυτή τη δυσκολία, τουλάχιστον ως ένα βαθμό.

Θα πετύχει το παιδί μου στη ζωή του εάν έχει δυσλεξία;

Η δυσλεξία δεν πρέπει να εξισώνεται με αδυναμία των ατόμων να μάθουν και να πετύχουν υψηλούς στόχους. Με την κατάλληλη υποστήριξη όλοι μπορούν να φτάσουν στο 100% των δυνατοτήτων τους. Παραδείγματα επιτυχημένων ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών μας αποδεικνύουν, ότι με την κατάλληλη παρέμβαση όλα είναι δυνατά για ένα δυσλεξικό παιδί.

Μύθοι για τη δυσλεξία

Μύθος 1: “Τα άτομα με δυσλεξία δεν είναι έξυπνα”

Οι δυσλεξικοί έχουν κανονικό ή ακόμα και υψηλό δείκτη νοημοσύνης. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ατόμων με δυσλεξία είναι ιδιαίτερα ευφυές, δημιουργικό και εφευρετικό. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις γνωστών και σημαντικών ανθρώπων με δυσλεξία που άφησαν ιστορία, όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Μπετόβεν, ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ κι ο Γουόλτ Ντίσνεϋ.

Μύθος 2: “Η δυσλεξία προκαλείται από περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παραμέτρους”

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η δυσλεξία ούτε επηρεάζεται ούτε προκαλείται από τα ερεθίσματα στα οποία είναι εκτεθειμένο ένα παιδί. Πρόκειται για ένα σύνδρομο με αυστηρά νευρολογική βάση που επηρεάζει σημαντικές λειτουργίες μάθησης.

Μύθος 3:”Τα άτομα με δυσλεξία διαβάζουν και γράφουν τα γράμματα ανάποδα”

Η δυσλεξία είναι περίπλοκη και κάθε παιδί μπορεί να εμφανίσει διαφορετικά συμπτώματα. Κάποια παιδιά μπορεί να μπερδεύουν γράμματα μεταξύ τους και κάποια άλλα να αλλάζουν τη θέση των γράμματα κατά την ανάγνωση. Αυτό δε σημαίνει ότι ένα παιδί που δεν παρουσιάζει αυτά τα συμπτώματα δεν μπορεί να έχει δυσλεξία. Επίσης, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι πολλές μελέτες έχουν δείξει πως η δυσλεξία δε σχετίζεται με την όραση και την οπτική οξύτητα. Έχει να κάνει με το πως ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την πληροφορία κι όχι πως τη λαμβάνει.

Μύθος 4: “Η διάγνωση της δυσλεξίας γίνεται με ιατρικές εξετάσεις”

Η δυσλεξία είναι μια νευρολογική διαταραχή και η διάγνωση της γίνεται από λογοθεραπευτές, ειδικούς παιδαγωγούς και ψυχολόγους. Για να είναι έγκυρη η διάγνωση, ο ειδικός θα ζητήσει οφθαλμολογικό και ακοολογικό έλεγχο και ένα τεστ νοημοσύνης. Όλοι αυτοί οι έλεγχοι είναι σημαντικοί να γίνουν, έτσι ώστε να μπορέσει ο ειδικός να αποκλείσει την πιθανότητα ύπαρξης κάποιου άλλου προβλήματος.

Μύθος 5: “Οι δυσλεξικοί είναι τεμπέληδες”

Πολλές φορές τα παιδιά με δυσκολίες στα μαθήματα δίνουν την εντύπωση ότι βαριούνται κι ότι δε θέλουν να καταβάλουν καμία προσπάθεια. Αυτή η εικόνα είναι ανακριβής κι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να καταλάβουμε πως τα παιδιά με δυσλεξία μαθαίνουν διαφορετικά από τα άλλα. Όταν δε δίνεται η δυνατότητα να διαβάσει όπως αυτό το βολεύει για να μάθει καλύτερα, τότε το παιδί θα χρειαστεί πολύ περισσότερο χρόνο για να κατανοήσει και να μάθει την ύλη. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά με δυσλεξία φοβούνται την αποτυχία, καθώς δυσκολεύονται στην ανάγνωση και στη διαδικασία του διαβάσματος, και για αυτό το λόγο αποφεύγουν να συμμετάσχουν σε σχολικές εργασίες.

Μύθος 6: “Τα παιδιά με δυσλεξία θα ξεπεράσουν το πρόβλημά τους καθώς μεγαλώνουν χωρίς ένα πλάνο παρέμβασης”

Η δυσλεξία δεν αποτελεί μια απλή δυσκολία στην ανάγνωση και στη γραφή του παιδιού που μπορεί να ξεπεραστεί με το χρόνο. Όπως έχει προαναφερθεί, η δυσλεξία είναι μια νευρολογική διαταραχή και η πάθηση αυτή ακολουθεί το άτομο σε όλη την ζωή του. Ένας δυσλεκτικός μπορεί να βρει τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος από μόνος του, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι έχει λύσει το πρόβλημα. Για να μην επηρεάζεται κάποιος από τη δυσλεξία στο σχολικό ή στον εργασιακό χώρο, πρέπει να μάθει από μικρή ηλικία τις σωστές στρατηγικές από έναν ειδικό.

Μύθος 7: “Όλα τα παιδιά που δυσκολεύονται στα μαθήματα και έχουν χαμηλή επίδοση στο σχολείο έχουν δυσλεξία”

Η δυσλεξία είναι ένα κομμάτι των μαθησιακών δυσκολιών και ένα παιδί που δυσκολεύεται στα μαθήματα δε σημαίνει ότι έχει αναγκαστικά δυσλεξία. Ανάλογα με τη δυσκολία που παρουσιάζει, το παιδί μπορεί να πάσχει από άλλη μαθησιακή δυσκολία, όπως δυσγραφία ή δυσαριθμία. Επίσης, υπάρχει πιθανότητα το παιδί να αντιμετωπίζει άλλα προβλήματα που έχουν να κάνουν με την όραση, την ακοή, τη νοημοσύνη, την κινητικότητα και την προσοχή. Από την άλλη, είναι αρκετές οι περιπτώσεις στις οποίες

Μύθος 8: “Η δυσλεξία εμφανίζεται μόνο στα αγόρια”

Είναι όντως αλήθεια ότι αναλογικά με τα κορίτσια, τα αγόρια με διαγνωσμένη δυσλεξία είναι πολλά παραπάνω. Συγκεκριμένα, στα 4 παιδιά με δυσλεξία, τα 3 είναι αγόρια και το 1 κορίτσι. Η διαφορά αυτή δεν οφείλεται σε κάποια γενετική διαφορά μεταξύ των φίλων, αλλά στο γεγονός ότι στα αγόρια τα συμπτώματα της δυσλεξίας εντοπίζονται πιο εύκολα σε αντίθεση με τα κορίτσια. Στα αγόρια συνήθως μαζί με τη δυσλεξία εμφανίζεται το πρόβλημα της διάσπασης της προσοχής και υπερκινητικότητα. Από την άλλη, τα κορίτσια με δυσλεξία δεν παρουσιάζουν άλλα προβλήματα και η συμπεριφορά τους φαίνεται φυσιολογική, με αποτέλεσμα να μην αναγνωρίζονται σωστά τα συμπτώματα.

Είναι αξιόπιστα τα τεστ δυσλεξίας; Μπορώ να το κάνω μόνος μου;

Υπάρχουν διαφόρων ειδών τεστ που ανιχνεύουν σε κάποιο βαθμό εάν ένα παιδί έχει κάποια μαθησιακή δυσκολία και τα αποτελέσματα αυτών των τεστ μπορούν να βοηθήσουν τον ειδικό στη διάγνωση. Κάποια από αυτά τα τεστ είναι στο διαδίκτυο και είναι δωρεάν. Έτσι, μπορεί οποιαδήποτε στιγμή ένα παιδί να εξεταστεί μέσω ασκήσεων ανάγνωσης και γραφής από την άνεση του σπιτιού του.

Από την άλλη, υπάρχουν τεστ, όπως το RADAR, τα οποία χορηγούνται από έναν ειδικό και μπορούν να δώσουν λεπτομερή αναφορά για την αναγνωστική ευχέρεια του παιδιού. Αυτά τα τεστ έχουν βασιστεί σε πολλές έρευνες, είναι σταθμισμένα και δίνουν τη δυνατότητα στον ειδικό να δημιουργήσει ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας.

Η βασική προϋπόθεση για να είναι ένα τεστ για τη δυσλεξία αξιόπιστο είναι ότι πρέπει να στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και να δίνει έγκυρα αποτελέσματα. Υπάρχουν ελάχιστα τεστ που χρησιμοποιούν εξειδικευμένη τεχνολογία για αξιολόγηση μαθησιακών δυσκολιών και έχουν γίνει χρόνια έρευνας για να πιστοποιηθούν και να είναι αποτελεσματικά. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό ένα τεστ να είναι αντικειμενικό, να υπολογίζει στην αναφορά του την ηλικία του παιδιού και το σχολικό επίπεδο στο οποίο βρίσκεται.